Kokeshi. Jaka historia kryje się za tymi słynnymi japońskimi lalkami?

Lalki lalki kokeshi (こけし) to japońskie rękodzieło z drewna, pochodzące z regionu Tōhoku. 

Pojawiły się na samym początku XIX wieku, pod koniec epoki Edo, wytwarzane przez rzemieślników zajmujących się obróbką drewna (kiji‑shi), pracujących dla uzdrowisk (onsen) w tym regionie.

Początkowo lalki te formowano z odpadów drzewnych pozostałych po toczeniu przyborów dla onsenów, a następnie wręczano dzieciom jako zabawki. 

Szybko zostały zaadaptowane jako pamiątki z podróży i przedmioty przynoszące szczęście, kojarzone zwłaszcza ze zdrowiem, dobrobytem rodziny czy szczęśliwymi wydarzeniami. 

Słowo «kokeshi » stało się standardową nazwą w 1940 roku, zastępując wiele różnych określeń regionalnych. 

Każdy „tradycyjny” styl posiada swoje cechy szczególne: kształt korpusu, wzór malowania, proporcje głowy do ciała, dominujący kolor. (Na przykład: Naruko mają obracaną głowę, która wydaje cichy dźwięk, Yamagata mają smukły korpus...)

Dziś w Japonii pozostało mniej niż 300 aktywnych rzemieślników tworzących „kokeshi” — sztuka ta często przekazywana jest w rodzinie, gdzie kolejne pokolenia artystów podtrzymują tradycję.

Proces produkcji:

• • Drewno (wiśnia, grusza, klon itp.) jest suszone przez 1 do 5 lat.
  • Korpus i głowa są toczone (często na tokarce) zgodnie z różnymi stylami: tsukuritsuke (głowa + korpus z jednego bloku), sashikomi (głowa + korpus oddzielnie, potem składane), hamekomi (głowa + korpus oddzielnie z połączeniem czopowym) itd.
  • Następnie ręczne malowanie tradycyjnymi wzorami (kwiaty, paski...) i czasami wykończenie lakierem/woskiem. Dwie główne rodziny:
  • Kokeshi „dentō” (tradycyjne), rozwinięte w regionie Tōhoku, obejmujące około 12 klasycznych stylów (Hijiori, Kijiyama, Nanbu, Naruko, Sakunami, Togatta, Tsuchiyu, Tsugaru, Yajiro, Yamagata, Zaō, Nakanosawa), z których każdy ma swoje regionalne cechy.
  • Sōsaku kokeshi (創作こけし), które pojawiły się w XX wieku: swobodniejsze podejście, współczesny design, abstrakcyjne formy, różnorodna kolorystyka, kreacja artystyczna zamiast ścisłej tradycji.