Japoński strug / Kanna – narzędzie prymitywne, lecz wyrafinowane.

Japoński strug / Kanna musi być prawidłowo ustawiony.

Japońskie strugi zwane kanna to narzędzia prymitywne, lecz wyrafinowane w swoich ustawieniach. Składają się z drewnianego korpusu, zwanego dai – najczęściej z japońskiego dębu białego, rzadziej z czerwonego – oraz ostrza ze stali wysokowęglowej, a czasem także z łamacza wióra. Ponieważ łamacz wióra pojawił się w Japonii stosunkowo niedawno, istnieje mnóstwo strugów kanna, które go nie posiadają.

Nowy japoński strug wymaga serii drobnych regulacji przed oddaniem do użytku. Przede wszystkim dai musi zaaklimatyzować się do wilgotności panującej w warsztacie. Dlatego warto go pozostawić na kilka tygodni w kartonowym pudełku (w przypadku strugów typu premium).

Należy poświęcić czas na obserwację geometrii ostrza. Jest ona znacznie bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Warto przyjrzeć się jego grubości, która zwęża się w kierunku ostrza, bocznym krawędziom, które są zwężone, oraz wgłębieniom zarówno z przodu, jak i z tyłu.

Kluczowe punkty regulacji japońskiego struga / Kanna.

Można zacząć od przygotowania czegoś, co nazwałbym łożem ostrza. Jest to miejsce, w którym tylna część ostrza styka się z dai. Niezbędne jest dopasowanie tej strefy do ostrza, ponieważ geometria ostrzy kanna jest bardzo wyrafinowana. Spód ostrza jest wklęsły, a boki nie są równoległe, lecz lekko ścięte. Pozwala to na większą stabilność ostrza i umożliwia jego ciasne osadzenie w celu uzyskania precyzyjnych ustawień. Aby dopasować korpus do ostrza, istnieje prosta technika polegająca na nałożeniu kropli oleju oraz grafitu (za pomocą ołówka) na tył i boki ostrza. Następnie wbijamy ostrze młotkiem, dzięki czemu grafit osadzi się w miejscach silnego kontaktu, również w rowkach. Miejsca te należy lekko zeskrobać pilnikiem lub dłutem z zadziorem.

Chodzi o to, aby zostawić wystarczająco dużo miejsca, by ostrze mogło zejść do 10 mm przed szczelinę. Te ostatnie milimetry są kluczowe dla precyzyjnej regulacji wysunięcia ostrza; jeśli ostrze jest zbyt luźne w swoim gnieździe, będzie to o wiele trudniejsze. Zatem: ciasno, ale z umiarem – to równowaga, którą należy odnaleźć.

Łamacz wióra w japońskim strugu – mały element o wielkim znaczeniu.

Oczywiście należy ostrzyć zarówno ostrze, jak i łamacz wióra, o czym wspomnę w innym wpisie na blogu. Trzeba jednak wiedzieć, że krawędź tnąca ostrza powinna mieć szerokość szczeliny. Niekoniecznie całą jej szerokość, ale taką, która umożliwia wyrzucanie wióra i odpowiada szerokości łamacza.

Stopa japońskiego struga i jej regulacje.

Ostatnim niezbędnym punktem dla prawidłowego działania hira kanna jest regulacja stopy. Istnieją różne rodzaje ustawień stopy, z których należy zapamiętać głównie dwa: jeden do zgrubnego wyrównywania powierzchni lub wykonywania grubszych wiórów oraz drugi do wykańczania detali i uzyskiwania bardzo cienkich wiórów.

W pierwszym przypadku potrzebne są dwa punkty styku. Odpowiadają one pasom o szerokości 10 mm z przodu dai oraz tuż przed szczeliną. Pozostała część stopy za szczeliną powinna pozostać poza kontaktem, w odległości około 0,4 mm od reszty płaszczyzny. Pomiędzy dwoma pasami styku należy wykonać wgłębienie w kształcie półksiężyca o głębokości około -0,3 mm. Ten kanał można wykonać za pomocą dai naoshi-kanna (japońskiego cykliniarki zwanej też tachi kanna) lub przy użyciu cykliny Tsunesaburo dostępnej w naszym sklepie internetowym, a także za pomocą sztywnej (grubej) europejskiej cykliny.

Drugi rodzaj ustawienia służy do wykańczania drewna. Wymaga trzech punktów styku: dwóch pierwszych jak poprzednio oraz trzeciego wyrównanego z tylną krawędzią dai. W tym przypadku należy wykonać skos o głębokości -0,3 mm aż do tyłu szczeliny.

Wgłębienia te pozwalają jednocześnie niwelować nierówności drewna i unikać zbyt dużego tarcia. Zapewniają również minimalną powierzchnię styku podczas ponownego wyrównywania stopy. Tak, konieczne jest sprawdzanie płaskości tych punktów styku, ponieważ z biegiem czasu drewno zawsze pracuje.

Zalety japońskiego struga / Kanna nad europejskim.

Jaka jest zatem przewaga kanna nad strugiem europejskim? Istnieje wiele różnic między tymi narzędziami, ale hira kanna mają wiele zalet. Używamy ich ciągnąc, co pozwala na większą kontrolę nad torem prowadzenia. Jakość ostrzy jest niezaprzeczalnie lepsza, a ura – wklęsłość z tyłu – pozwala na skuteczniejsze i szybsze ostrzenie. Stal wysokowęglowa, czyli hagane, zapewnia taką twardość, że ostrzenie na kamieniach wodnych staje się znacznie łatwiejsze. Wszystkie te cechy sprawiają, że japońskie strugi są niezwykle wydajnymi i przyjemnymi w użyciu narzędziami, pod warunkiem, że wiemy, jak z nich korzystać.